Tháng 10 năm 2026, Khu di tích Cổ Loa (xã Đông Anh, thành phố Hà Nội) được Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO đưa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa và khảo cổ của di sản.

Cổ Loa – dấu ấn của nền văn minh sông Hồng

Gắn với kinh đô của nhà nước Âu Lạc từ thế kỷ III trước Công nguyên, Cổ Loa là một trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa tiêu biểu trong lịch sử dựng nước của dân tộc Việt Nam.

Giá trị nổi bật của khu di tích thể hiện qua hệ thống ba vòng thành với tổng chiều dài hơn 15,8 km, kết hợp cùng mạng lưới hào nước, sông ngòi và địa hình tự nhiên. Cấu trúc này cho thấy trình độ quy hoạch, kỹ thuật xây dựng và tổ chức phòng thủ của cư dân Việt cổ, đồng thời cho thấy sự thích ứng với điều kiện địa hình và thủy văn của vùng đồng bằng thấp.

Bên cạnh hệ thống thành hào, Cổ Loa còn lưu giữ chuỗi di tích khảo cổ minh chứng quá trình cư trú phát triển lâu dài của các cộng đồng cư dân tại lưu vực sông Hồng, từ thời kỳ văn hóa Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn đến các giai đoạn lịch sử tiếp theo. Những phát hiện như trống đồng, lưỡi cày đồng, khuôn đúc và kho mũi tên đồng cung cấp tư liệu quan trọng về kỹ thuật luyện kim, tổ chức sản xuất, đời sống xã hội và hoạt động quân sự của cư dân Việt cổ.

Không chỉ có giá trị về lịch sử và khảo cổ, Cổ Loa còn là không gian di sản gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng. Các di tích như đền thờ An Dương Vương, am Mỵ Châu, đình Ngự Triều Di Quy, chùa Bảo Sơn cùng hệ thống làng truyền thống, lễ hội và phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ góp phần tạo nên sự gắn kết giữa dấu tích vật chất với ký ức lịch sử và đời sống văn hóa đương đại.

Sự kết hợp giữa hệ thống thành lũy quy mô lớn, các di tích khảo cổ nhiều thời kỳ và không gian văn hóa cộng đồng đã tạo nên diện mạo riêng của Cổ Loa, phản ánh quá trình hình thành, phát triển và sức sống lâu dài của nền văn minh sông Hồng.

Hướng tới mục tiêu đề cử Di sản văn hóa thế giới

Khu di tích Cổ Loa được đề xuất đáp ứng tiêu chí (iii) và (iv) của Công ước năm 1972 về Bảo vệ Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới. Trong đó, tiêu chí (iii) nhấn mạnh giá trị của Cổ Loa như một minh chứng tiêu biểu cho nền văn minh sông Hồng; tiêu chí (iv) tập trung vào hệ thống thành lũy bằng đất quy mô lớn, cấu trúc nhiều vòng kết hợp hào nước và sự thích ứng với điều kiện tự nhiên.

Việc có tên trong Danh sách đề cử dự kiến là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện luận cứ khoa học và làm rõ hơn giá trị của di sản trong bối cảnh khu vực và quốc tế. Đây là bước trong lộ trình hướng tới đề cử ghi danh Di sản thế giới.

Quá trình này đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao hiệu quả nghiên cứu, bảo tồn và quản lý di sản; bảo vệ hệ thống thành hào, các địa điểm khảo cổ, di tích kiến trúc và không gian văn hóa truyền thống. Đồng thời, việc phát huy vai trò của cộng đồng, đẩy mạnh giáo dục lịch sử và đổi mới phương thức giới thiệu di sản sẽ góp phần đưa những giá trị của Cổ Loa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình hướng tới Di sản thế giới không chỉ góp phần khẳng định vị trí của Cổ Loa trong lịch sử dân tộc và khu vực, mà còn nâng cao trách nhiệm gìn giữ, phát huy những giá trị di sản cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

BAN QUẢN LÝ KHU DI TÍCH CỔ LOA