Theo thần tích được lưu truyền tại Cổ Loa, ngày 11 tháng Tám âm lịch hằng năm là Lễ Thánh sinh Đức vua An Dương Vương – một ngày lễ gắn với tín ngưỡng thờ phụng vị vua đã trở thành nhân vật trung tâm trong ký ức lịch sử và văn hóa của vùng đất Cổ Loa.

Qua nhiều thế hệ, câu chuyện về nguồn gốc, cuộc đời và sự nghiệp của Ngài được lưu giữ trong các tư liệu thần tích, truyền thuyết dân gian và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng. Ngày Thánh sinh vì thế mang ý nghĩa tưởng niệm, thể hiện sự tôn kính và lòng biết ơn đối với vị vua gắn với kinh đô Cổ Loa và nhà nước Âu Lạc.

Thần tích về ngày sinh Đức vua An Dương Vương

Theo Thục An Dương Vương tiên đế triều ngọc phả cổ lục thượng đẳng (Bộ thứ 19, mục “Đế vương”), thân mẫu của An Dương Vương là bà Trần Trấn Nương, đệ nhị cung nhân của Ai Lao bộ chủ Công Bích. Một lần trong lúc nhàn rỗi, bà nằm mộng thấy rồng vàng từ trời giáng xuống nhập vào bụng. Sau 100 ngày mang thai, bà sinh một người con trai khôi ngô, lẫm liệt, đặt tên là Thạc Công.

Khi trưởng thành, Thạc Công kế vị, xưng Vương, giữ cho quốc gia thanh bình, nhân dân bốn phương yên vui, lạc nghiệp. Theo thần tích, ngày 11 tháng Tám âm lịch chính là ngày sinh của Đức vua An Dương Vương.

Câu chuyện về sự ra đời của Ngài là một phần trong hệ thống thần tích được lưu truyền tại Cổ Loa, phản ánh cách cộng đồng qua nhiều thế hệ tôn vinh nhân vật được thờ phụng và gửi gắm vào đó những quan niệm về nguồn gốc, tài năng và vị thế của vị vua gắn với vùng đất này.

Tượng đức vua An Dương Vương thờ tại Hậu cung đền Thượng - Cổ Loa

Đức vua An Dương Vương và kinh đô Cổ Loa

Bên cạnh hệ thống thần tích, hình tượng Thục Phán – An Dương Vương còn hiện diện trong nhiều nguồn sử liệu, truyền thuyết và ký ức dân gian ở các vùng liên quan đến quá trình hình thành nhà nước Âu Lạc.

Theo nhiều nghiên cứu, Thục Phán là thủ lĩnh của cộng đồng Tây Âu, có mối liên hệ với vùng Cao Bằng. Truyền thuyết “Cẩu chủa cheng vùa” (Chín chúa tranh vua) của đồng bào Tày lưu giữ những câu chuyện về Thục Phán và quá trình khẳng định vị thế của ông trong không gian văn hóa miền núi phía Bắc. Những địa danh, di tích và truyền thuyết tại Cao Bằng góp phần tạo nên lớp ký ức dân gian về Thục Phán trước khi ông trở thành An Dương Vương.

Vào cuối thế kỷ III TCN, trong bối cảnh nhà Tần tiến hành cuộc chinh phục về phương Nam, các cộng đồng Tây Âu và Lạc Việt đã tiến hành kháng chiến. Thục Phán được ghi nhận là một thủ lĩnh có vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến này. Sau đó, ông lên ngôi, xưng là An Dương Vương và hình thành nhà nước Âu Lạc.

Thành Cổ Loa và thành tựu kỹ nghệ luyện kim của nhà nước Âu Lạc

Việc lựa chọn Cổ Loa làm trung tâm của nhà nước Âu Lạc đánh dấu một bước phát triển quan trọng trong lịch sử vùng châu thổ sông Hồng. Tại đây, một hệ thống thành đất quy mô lớn được xây dựng, gồm ba vòng thành kết hợp với hào nước và các sông, đầm tự nhiên. Tổng chiều dài ba vòng thành có chu vi khoảng 16 km, tạo nên một không gian cư trú, phòng thủ và giao thông thủy bộ có quy mô đặc biệt.

Cổ Loa đồng thời lưu giữ nhiều dấu tích quan trọng của thời kỳ văn hóa Đông Sơn. Những phát hiện về mũi tên đồng, lò đúc, khuôn đúc vũ khí, trống đồng và các công cụ sản xuất bằng đồng cho thấy trình độ luyện kim và sản xuất thủ công của cư dân nơi đây. Đặc biệt, kho mũi tên đồng Cầu Vực và các dấu tích đúc mũi tên được phát hiện tại Cổ Loa là những tư liệu khảo cổ quan trọng góp phần làm sáng tỏ cơ sở vật chất phía sau truyền thuyết.

Qua thời gian, ký ức về An Dương Vương tiếp tục được lưu giữ trong đời sống văn hóa của cộng đồng. Các triều đại phong kiến ban sắc phong, lệnh dụ và thực hiện nhiều hình thức tôn vinh, phụng thờ Ngài. Cùng với đó là hệ thống nghi lễ, phong tục và lễ hội được trao truyền qua nhiều thế hệ trong cộng đồng cư dân vùng Loa Thành, tiêu biểu là Lễ hội Cổ Loa tổ chức vào mùng 6 tháng Giêng hằng năm.

Ngày Thánh sinh – sự tiếp nối ký ức về Đức vua An Dương Vương

Lễ Thánh sinh ngày 11 tháng Tám âm lịch là dịp cộng đồng tưởng nhớ ngày sinh Đức vua An Dương Vương, qua đó tiếp nối sự tôn kính đối với vị vua gắn với nhà nước Âu Lạc và kinh đô Cổ Loa.

Từ thần tích, truyền thuyết, sử liệu đến những dấu tích khảo cổ và các thực hành văn hóa được lưu truyền trong cộng đồng, hình tượng An Dương Vương đã trở thành một phần quan trọng trong ký ức lịch sử và văn hóa của Cổ Loa.

Ngày Thánh sinh vì thế không chỉ gợi nhớ về một nhân vật lịch sử được cộng đồng tôn kính, mà còn là dịp để nhắc nhớ về những giá trị lịch sử, văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ tại vùng đất Cổ Loa; từ đó góp phần nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy giá trị của Khu di tích Cổ Loa.

BAN QUẢN LÝ KHU DI TÍCH CỔ LOA