Hằng năm, vào ngày 13 tháng Tám âm lịch, người dân Cổ Loa lại hướng về am Mỵ Châu, cùng thực hành tục ăn sêu Bà Chúa Mỵ Châu – một phong tục gắn với tín ngưỡng thờ Mỵ Châu và đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân vùng đất Cổ Loa.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, tục ăn sêu còn lưu giữ những tập quán, lễ vật và món ăn truyền thống được cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ, trong đó bún Mạch Tràng là một nét đặc trưng gắn bó với ngày lễ này.

Theo Ngọc phả Cổ Lục, ngày 13 tháng Tám âm lịch là ngày diễn ra lễ ăn sêu của công chúa Mỵ Châu, con gái đức vua An Dương Vương.

Trong phong tục truyền thống của người Việt, “sêu” là việc nhà trai mang lễ vật đến nhà gái trong thời gian trước hoặc sau lễ cưới, thể hiện sự kính trọng đối với gia đình nhà gái. Từ câu chuyện được lưu truyền tại Cổ Loa, ngày ăn sêu Mỵ Châu đã trở thành một phong tục, nét đẹp văn hóa tâm linh được cộng đồng duy trì thực hành hằng năm.

Đối với người dân Cổ Loa, đây cũng là dịp tưởng nhớ Mỵ Châu và những câu chuyện lịch sử, truyền thuyết gắn với thời kỳ An Dương Vương, đồng thời thể hiện sự gắn kết giữa tín ngưỡng, phong tục và đời sống cộng đồng.

Vào ngày 13 tháng Tám âm lịch, tại am Bà Chúa Mỵ Châu, Ban Quản lý và cộng đồng người dân chuẩn bị không gian thờ tự, thực hiện bao sái ban thờ và dâng lễ vật tưởng nhớ Bà Chúa. Lễ vật gồm xôi, gà, bún xào cần, bánh đúc, hoa quả, trầu têm cánh phượng, các loại bánh và nước ngọt, thể hiện sự thành kính và những nét ẩm thực truyền thống của cư dân Cổ Loa.

Ban thờ Bà chúa Mỵ Châu trong ngày lễ ăn sêu

Trong đời sống gia đình, ngày ăn sêu cũng là dịp các thành viên sum họp, tưởng nhớ tổ tiên và cùng thưởng thức những món ăn gắn với phong tục của quê hương. Đặc biệt, bún Mạch Tràng là món ăn không thể thiếu trong ngày này.

Là sản phẩm ẩm thực truyền thống của làng Mạch Tràng, bún được nhiều gia đình làm để dâng cúng tổ tiên và chế biến món ăn trong ngày lễ. Bún thường được dùng cùng rau cần hoặc kết hợp với những món ăn truyền thống khác, tạo nên hương vị riêng của ngày ăn sêu. Sự gắn bó giữa bún Mạch Tràng và rau cần còn được thể hiện qua câu ca dao được lưu truyền trong dân gian:

“Thương nhau như bún với cần

Món ăn muôn thủa con dành phần u

Mười ba tháng Tám giữa thu

Đi đâu cũng nhớ cho dù xa xôi”

Bún Mạch Tràng xào cần

Tục ăn sêu cũng có những cách thức thực hành khác nhau giữa các xóm, làng. Theo lệ truyền thống được lưu truyền, tại xóm Chợ và xóm Dõng, tục ăn sêu kéo dài trong ba ngày, từ ngày 13 đến ngày 15 tháng Tám âm lịch: ngày 13 ăn bún, ngày 14 ăn thịt bò thui và ngày 15 ăn xôi chè. Tại thôn Cầu Cả, người dân tự làm bún, ăn cùng thủ lợn và mời gia đình, họ hàng cùng sum họp.

Từ một món ăn quen thuộc, bún Mạch Tràng đã trở thành một phần trong ký ức và đời sống văn hóa của người dân Cổ Loa, góp phần làm nên nét riêng của ngày ăn sêu Bà Chúa Mỵ Châu.

Ngày ăn sêu Bà Chúa Mỵ Châu là một phong tục gắn với không gian văn hóa Cổ Loa, nơi những câu chuyện lịch sử, truyền thuyết, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng đan xen, được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Từ nghi lễ tại am Bà Chúa đến những mâm cơm gia đình, từ lễ vật dâng cúng đến bát bún Mạch Tràng, mỗi thành tố đều góp phần tạo nên nét riêng của ngày lễ. Việc duy trì phong tục này không chỉ thể hiện sự tưởng nhớ đối với các nhân vật gắn với lịch sử, truyền thuyết Cổ Loa mà còn góp phần gìn giữ những tập quán và giá trị văn hóa của cộng đồng địa phương.

Trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Cổ Loa, những phong tục như tục ăn sêu Bà Chúa Mỵ Châu chính là một phần quan trọng làm nên đời sống văn hóa của di sản – nơi các giá trị truyền thống vẫn được cộng đồng thực hành và tiếp nối trong đời sống hôm nay.

BAN QUẢN LÝ KHU DI TÍCH CỔ LOA